Artykuł
Marketing mikrofirmy i akcja społeczna: różne cele, podobne działania

Ulotka mikrofirmy i materiał akcji społecznej mogą podobnie zwracać się do odbiorcy, choć oczekują od niego czegoś innego. W pierwszym przypadku chodzi zwykle o zakup, w drugim o zachowanie korzystne dla ludzi lub otoczenia. Jest też promocja samej organizacji i jej misji. Rozróżnienie tych celów pomaga właścicielowi firmy nazwać rolę konkretnego komunikatu, zanim zacznie oceniać jego treść.
Zacznij od działania, do którego zachęcasz
Przyjrzyj się zakończeniu przygotowywanego materiału. Czy odbiorca ma wybrać usługę, kupić produkt, poznać działalność organizacji, czy przyjąć określony zwyczaj? Odpowiedź mówi więcej o celu przekazu niż jego przyjazny ton. W mikrofirmie takie odczytanie komunikatu można zacząć od prostego pytania: czego właściwie oczekuję od człowieka po zapoznaniu się z tą treścią?
Marketing komercyjny służy przede wszystkim celom finansowym. Może przy tym przynosić pozytywne skutki społeczne. Nie ma więc potrzeby przedstawiania sprzedaży i dobra wspólnego jako wzajemnie wykluczających się spraw. Trzeba natomiast ustalić, co jest głównym zamiarem danego działania, a co jego dodatkowym następstwem.
W marketingu społecznym na pierwszym planie znajduje się dobro wspólne. Chodzi o wpływanie na zachowania, które przynoszą korzyść jednostkom i społeczności. Dlatego opis akcji powinien wskazywać oczekiwaną zmianę: jakie postępowanie ma się pojawić, utrwalić albo ustąpić innemu. Sama deklaracja poparcia dla ważnej sprawy nie określa jeszcze takiej zmiany.
Porównaj dwa robocze wezwania: wybierz nasz produkt oraz włącz segregowanie odpadów do codziennych czynności. Pierwsze wskazuje decyzję zakupową, drugie zachowanie związane z recyklingiem. To rozróżnienie dotyczy intencji zdań. Przy czytaniu własnego materiału szukaj właśnie tego rodzaju różnicy, zamiast rozstrzygać na podstawie samego społecznego brzmienia hasła.
Oddziel misję organizacji od zmiany społecznej
Organizacja może promować swoją działalność, przedstawiać usługi i wyjaśniać, czemu służy jej istnienie. Taki przekaz pomaga opowiedzieć o organizacji, ale sam w sobie nie określa zachowania, które mają zmienić odbiorcy. Porównaj informację zajmujemy się edukacją ekologiczną z celem odbiorcy regularnie segregują odpady. Pierwsza przedstawia dziedzinę pracy organizacji, druga wskazuje postępowanie odbiorców. Nazwanie misji i wskazanie konkretnej społecznej zmiany odpowiadają na dwa odrębne pytania.
W opisie misji punktem odniesienia jest organizacja: jej działalność i zamierzenia. W opisie celu społecznego punktem odniesienia staje się określona grupa i jej postępowanie. Jeśli materiał zawiera wyłącznie informacje o nadawcy, spróbuj osobno dopisać oczekiwaną zmianę u odbiorców. Brak takiej odpowiedzi pokazuje, że komunikat pozostaje przede wszystkim prezentacją organizacji.
Rodzaj nadawcy również nie rozstrzyga sprawy. Nie każdy marketing organizacji niedziałającej dla zysku jest marketingiem społecznym. Z drugiej strony firma może uczestniczyć w działaniach nastawionych na zmianę społeczną. Przy klasyfikowaniu przekazu sprawdzaj zatem jego główny cel, zamiast przypisywać kategorię wyłącznie na podstawie tego, kto podpisał materiał.
Podobnej uwagi wymaga odpowiedzialność społeczna w działalności handlowej. Uwzględnianie spraw społecznych w strategii komercyjnej jest czymś innym niż zastosowanie narzędzi marketingowych do rozwiązywania problemu społecznego. Dla mikrofirmy użyteczne będzie osobne nazwanie tych intencji: sprzedaży prowadzonej z uwzględnieniem odpowiedzialności oraz działania, którego głównym zamiarem jest określona zmiana społeczna.
Podobieństwo działań wynika ze wspólnej uwagi dla odbiorcy
W obu podejściach trzeba zrozumieć człowieka, do którego kieruje się przekaz. Marketing społeczny korzysta z orientacji na odbiorcę oraz pojęć i narzędzi stosowanych w marketingu komercyjnym. Wspólne mogą więc być pytania o adresata, sens propozycji i sposób dotarcia. Odrębność celu nie oznacza konieczności wymyślania całkowicie innego języka pracy.
Wśród elementów marketingu społecznego znajdują się analiza odbiorców, podział na grupy oraz sprawdzanie materiałów przed ich użyciem. Czytając opis akcji, zwróć uwagę, czy wiadomo, do kogo jest skierowana i czy przekaz został rozpatrzony z perspektywy tych osób. Sama ważność sprawy nie zastępuje wiedzy o adresacie.
Podobieństwo obejmuje także wybór sposobu komunikacji. Materiał musi trafić do odbiorców, a jego forma powinna być rozważana w związku z nimi. Ten etap pracy może wyglądać znajomo dla właściciela mikrofirmy. O tym, czy służy sprzedaży, promocji organizacji czy zmianie społecznej, nadal przesądza zamierzony skutek całego działania.
Zestawiając dwa materiały, porównuj więc osobno narzędzie i zadanie. Użycie podobnej ulotki nie zrównuje celów, tak jak odmienny sposób dotarcia nie musi oznaczać odmiennej intencji. Własny opis działania uporządkuj wokół odbiorcy i oczekiwanej reakcji, a dopiero potem wskaż wybraną formę przekazu.
Zmiana zachowania wymaga spojrzenia poza sam komunikat
Przy sprzedaży zamierzona reakcja może polegać na zakupie. Przy celu społecznym chodzi niekiedy o trudną, długotrwałą zmianę postępowania. Może ona wiązać się z nabyciem produktu, ale nie musi. Dlatego nie oceniaj charakteru akcji wyłącznie według tego, czy pojawia się w niej transakcja: sprawdź, jaką rolę odgrywa wobec głównego celu.
W podejściu do marketingu społecznego opartym na społeczności zwraca się uwagę na bariery postrzegane przez odbiorców. Samo dostarczenie informacji zwykle nie wystarcza do zmiany zachowania. Gdy analizujesz taki przekaz, zapytaj zatem, czy opisuje jedynie pożądane postępowanie, czy uwzględnia również to, co ludziom przeszkadza w jego przyjęciu.
To zmienia sposób czytania materiału. Obok pytania o zrozumiałość zachęty pojawia się pytanie o trudność wykonania zalecanego działania. Rozpoznawanie przeszkód i sposobów ich pokonania należy do tego podejścia. Dla właściciela firmy jest to wskazówka, by odróżniać samo informowanie o problemie od programu, który zajmuje się warunkami zmiany.
W opisie zamierzonej zmiany przydają się czasowniki wskazujące postępowanie: przyjąć, zmodyfikować, porzucić. Odnoszą się one do praktyk, zachowań, postaw lub idei. Przeczytaj własne zdanie o celu i sprawdź, czy da się wskazać taki kierunek. Dzięki temu łatwiej rozpoznać, czego akcja oczekuje od odbiorców poza samym poznaniem jej nazwy.
Nazwij cel niezależnie od miejsca publikacji
Marketing społeczny i marketing w mediach społecznościowych to różne pojęcia. Pierwsze odnosi się do celu społecznego, drugie do wykorzystywania określonego środowiska komunikacji. Umieszczenie materiału w portalu społecznościowym nie przesądza więc, że służy on zmianie społecznej. W takim miejscu można także przedstawiać ofertę handlową lub działalność organizacji.
Przy końcowym odczytaniu materiału zapisz obok siebie jego adresata i oczekiwaną reakcję. Następnie nazwij główny cel: zakup, promocję działalności organizacji albo zachowanie służące dobru wspólnemu. Takie przyporządkowanie pozwala opisać rolę komunikatu bez oceniania jej na podstawie samej nazwy akcji czy społecznego charakteru podejmowanego tematu.
Jeżeli w jednym materiale dostrzegasz kilka zamiarów, ustal ich kolejność. Pozytywny skutek społeczny może towarzyszyć sprzedaży, a komunikowanie misji może towarzyszyć programowi zmiany zachowania. Nazwę marketing społeczny stosuj wtedy, gdy dobro wspólne rzeczywiście zajmuje pierwsze miejsce w celu działania. To ono porządkuje ocenę pozostałych elementów przekazu.
Zdjęcie: Phil Sangwell, Wikimedia Commons, https://commons.wikimedia.org/wiki/File%3AAshgate%20Hospice%20Charity%20Shop%20%2C%20Claycross%20%287570550594%29.jpg, cc-by-2.0, bez zmian. Licencja: https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/
Opracowanie na podstawie: autorzy Wikipedii, Social marketing, https://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=1053502734. Tekst opracowania: CC BY-SA 3.0, https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/. Zmiany: polskie opracowanie i przykłady zastosowań.